راهنمای تماشای فیلم‌های جنگی با مستند تام هنکس

یکی از جذاب‌ترین کارهای اختصاصی بامابین در این روزها، مستند سریالی «جنگ جهانی دوم به روایت تام هنکس» است. این سریال مستند به صورت قصه‌وار، جنگ جهانی دوم را با تصاویری تکان‌دهنده و واقعی و به شکل یک داستان با چاشنی جزئیات جذاب، روایت می‌کند. به شکلی که هر قسمت مخاطب را با ابعاد اتفاقات مهم و تعیین‌کننده‌ی جنگ آشنا می‌سازد. بدون شک بسیاری از فیلم‌بازها هم مثل من هنگام تماشای هر قسمت یا بعد از تماشای هر قسمت یاد فیلم‌های جنگی می‌افتند که با موضوع جنگ جهانی دوم دیده‌اند. به همین خاطر ایده‌ای به سرم زد تا مطلبی با عنوان راهنمای تماشای فیلم‌های جنگی با مستند تام هنکس تهیه کنم.

در این مطلب ضمن مرور 2 قسمت ابتدایی مستند، به شما فیلم‌هایی را که در ارتباط با هر قسمت هستند معرفی می‌کنم. البته که معرفی و بررسی تمام فیلم‌هایی که در مورد جنگ جهانی دوم ساخته شده‌اند، کار بسیاری دشواری است که از توان من خارج است؛ ولی بی‌شک شما با تماشای هر قسمت از مستند و سپس تماشای فیلم‌های معرفی شده با آن قسمت، درک بیشتری از فیلم خواهید داشت و تجربه‌ی فیلم‌بینی خود را تا حد زیادی بهبود خواهید بخشید. در صورتی که این مطلب با اقبال خوانندگان و مخاطبان عزیز مواجه شود، بدون شک برای قسمت‌های آینده‌ی مستند هم مطلبی مشابه تهیه خواهد شد.

قسمت اول: شروع ماجرا

تام هنکس در اولین قسمت به شروع ماجرای جنگ جهانی دوم می‌پردازد. یکی از ویژگی‌های خوب این مستند این است که به اندازه‌ی کافی جزئیات را شرح می‌دهد. نه آنقدر زیاد که حوصله‌ی بیننده‌ی عام را سر ببرد و نه آنقدر کم که صرفا به مانند کتاب‌های مدرسه کلی‌گویی کند. شما با تماشای این قسمت به انگیزه‌های هیتلر و آلمان از شروع جنگ پی می‌برید و با اولین حملات ماشین نظامی بی‌رحم نازی‌ها آشنا می‌شوید. در ادامه فیلم‌هایی در ارتباط با این قسمت به شما پیشنهاد می‌کنم.

• The White Ribbon
• All Quiet on the Western Front
• Paths of Glory
• A Very Long Engagement
• The Great Dictator
• The Damned
• The Pianist
• Schindler’s List
• A Generation
• Europa Europa
• Katyń
• The Winter War

The White Ribbon: شاهکار فیلمساز اتریشی، میشائیل هانکه حتی یک سکانس جنگی هم ندارد، اما به ریشه‌های خشونت در آلمان می‌پردازد. هانکه با هوشمندی سال 1913 را به عنوان زمان فیلم خود انتخاب می‌کند، یعنی چند سال قبل از شروع جنگ جهانی اول؛ و سپس به مخاطب نشان می‌دهد که چطور خانواده، مدرسه و اجتماع در تربیت نسلی که آغازگر دو جنگ جهانی بود، تاثیرگذار بوده است. این فیلم جنگی نیست، ولی برای درک زمینه‌های جنگ باید آن را تماشا کرد.

All Quiet on the Western Front: حالا که با زمینه‌های روانی-اجتماعی جنگ‌های جهانی بیشتر آشنا شده‌اید، بهتر است قبل از ورود به جنگ جهانی دوم، کمی در مورد جنگ بزرگ یا همان جنگ جهانی اول بدانید. سه نسخه از فیلم «در جبهه‌ی غرب خبری نیست» وجود دارد که در سال‌های مختلف تولید شده‌اند و هر سه نسخه به شدت دیدنی هستند. جنگ جهانی اول به تمام دنیا نشان داد که جنگ‌ها دچار تغییر اساسی شده‌اند و دیگر زمان جنگ‌های رو در رو با استفاده از شمشیر و اسب به سر آمده است. اینجا بود که بسیاری فهمیدند از حالا به بعد جنگ‌ها چندبرابر مخرب‌تر و کشنده‌تر خواهند بود. تماشای این فیلم مو بر تن شما سیخ می‌کند!

Paths of Glory: ناسلامتی صحبت از بزرگ‌ترین جنگ تاریخ بشر تا به امروز است؛ پس هر چقدر با آمادگی بیشتری به آن وارد شوید، ضرر نمی‌کنید! شاهکار جنگی کوبریک هم در مورد جنگ جهانی اول است و نکبت جنگ را به بهترین شکل به تصویر می‌کشد. این فیلم روابط آلمان و فرانسه در آن دوران را به خوبی نشان می‌دهد و به مخاطب می‌فهماند که اگرچه تاریخ را فاتحان می‌نویسند، ولی شاید دستان طرف پیروز جنگ از دستان شروع‌کننده‌ی جنگ خونین‌تر باشد.

A Very Long Engagement: اگر به این فیلم در مورد جنگ جهانی اول اشاره نمی‌کردم، عذاب وجدان می‌گرفتم! این فیلم هم به خوبی نشان می‌دهد که جنگ چه بلایی به سر احساسات انسانی می‌آورد. ژان پیر ژانه در این فیلم بدون این که درگیر سانتیمانتالیسم شود، نشان می‌دهد که انسانیت و احساسات انسانی اولین قربانی هر جنگی هستند.

The Great Dictator: برای شروع فیلم‌های جنگ جهانی دوم، بهتر است کمی با نقش اول این جنگ، یعنی آدلف هیتلر و افکارش آشنا شویم. چارلی چاپلین در اولین فیلم ناطق خود به زبان طنز یک دیکتاتور و افکار دیکتاتورمآبانه را به نحو احسن نشان داد. در این فیلم هیچ اشاره‌ی مستقیمی به آلمان یا هیتلر نمی‌شود، ولی همه می‌دانند که سوژه‌ی اصلی فیلم چه کسی است. سکانس پایانی و آن سخنرانی مشهور هم که تا ابد در خاطر سینمادوستان خواهد ماند.

The Damned: این فیلم در ایران با عنوان «غروب خدایان» شناخته می‌شود. ویسکونتی در یکی از بهترین آثارش، جو اقتصادی و اجتماعی دهه‌ی 30 آلمان و ظهور و قدرت گرفتن حزب نازی در آلمان را به تصویر می‌کشد. در این فیلم می‌بینیم که چگونه شرایط اقتصادی و اجتماعی دست به دست هم داد و موجب شد تا بسیاری خام وعده‌های حزب نازی شوند. در عین حال ما افرادی را نیز می‌بینیم که به خوبی می‌دانند این ماجرا پایان خوشی برای آلمان و آلمانی ندارد.

The Pianist: یکی از مشهورترین فیلم‌ها با موضوع جنگ جهانی دوم به زندگی پیانیست یهودی با نام ووادیسواف اشپیلمان در دوران جنگ و به خصوص زمان اشغال ورشو به دست نازی‌ها می‌پردازد. این فیلم برنده‌ی اسکار، ویرانی ناشی از حمله‌ی نازی‌ها به یکی از زیباترین پایتخت‌های اروپایی آن روزگار را به تصویر می‌کشد. فشاری که جنگ به هر غیرنظامی وارد می‌کند، غیرقابل تحمل است؛ ولی اگر روحیه‌ای حساس و هنری داشته باشید، به قطع تحمل وضع بسیار دشوارتر می‌شود.

Schindler’s List: بدون شک «فهرست شیندلر» با داستان انسانی و موسیقی شگفت‌انگیز ویلیامز، شناخته‌شده‌ترین فیلم با موضوع جنگ جهانی دوم است. این فیلم هم به موضوع اشغال لهستان و نسل‌کشی یهودی‌های این کشور می‌پردازد. عده‌ای عقیده دارند اسپیلبرگ در نشان دادن ظلمی که به یهودی‌ها شده، اغراق کرده است؛ ولی واقعی بودن ذره‌ای از این رفتارها کافی است تا باور کنید که ایدئولوژی می‌تواند انسان را از هر حیوان پستی پست‌تر کند.

A Generation: اولین فیلم از سه‌گانه‌ی آندری وایدا که روزگار دو جوان لهستانی در لهستان اشغال‌شده را نشان می‌دهد. وحشت و ترس از آلمان نازی و نزدیک و آسان بودن مرگ در لهستان اشغال‌شده به بهترین شکل ممکن در فیلم به تصویر کشیده می‌شود. در این فیلم شاهد خوی وحشی‌گری نازی‌ها هستیم و به خوبی درک می‌کنیم که نگاه آنها به تمام غیر آلمانی‌ها مادون انسان است.

Occupation in 26 Pictures: فیلمی کمتر دیده شده و کمتر شناخته شده در مورد جنگ جهانی دوم که رابطه‌ی سه دوست را نشان می‌دهد که قبل از شروع جنگ با هم صمیمی هستند، ولی بعد از شروع جنگ و اشغال کشورشان، هر کدام برای نجات مستمسک یک ایدئولوژی سیاسی می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود تا از هم دور شوند. این فیلم یکی از بهترین فیلم‌های تاریخ یوگسلاوی مرحوم است!

Europa Europa: یک بیوگرافی جذاب در مورد پسری یهودی که از خانواده‌اش جدا می‌شود، ولی نازی‌ها را قانع می‌کند که یک آریایی آلمانی است و به عنوان مترجم به خدمت آنها درمی‌آید. در این فیلم می‌بینیم که خوی وحشی‌گری نازی‌ها برای هر انسانی که بویی از انسانیت برده بود، غیرقابل تحمل بود و بسیاری از همین انسان‌ها با تصمیمات خود قهرمانان جنگ شدند و جان انسان‌های بسیاری را نجات دادند.

Katyń: از دردناک‌ترین اتفاقات جنگ جهانی دوم، کشتار کاتین توسط ارتش سرخ بود. لهستانی‌ها در زمان جنگ جهانی دوم توسط دو ارتش مخوف و بی‌رحم دنیا به معنای واقعی کلمه سلاخی شدند و کشتار کاتین یکی از این موارد سلاخی است. پدر وایدا، کارگردان فیلم، به همراه چند هزار نفر دیگر در جنگل به شکل فجیعی کشته شدند و در گورهای دسته‌جمعی دفن شدند؛ گورهایی که تا سه سال بعد هم کشف نشدند.

The Winter War: یکی دیگر از فیلم‌هایی که به حمله‌ی استالین و ارتش سرخ در سال 1939 می‌پردازد. در این فیلم با گروهی از فنلاندی‌ها همراه می‌شویم که تصمیم می‌گیرند در برابر ارتش سرخ ایستادگی کنند و پاداش این ایستادگی خود را نیز با پیمان صلح با شوروی می‌گیرند، ولی بهای سنگینی به میزان از دست رفتن تعداد زیادی از بهترین و شجاع‌ترین جوانان فنلاندی می‌پردازند.

قسمت دوم: اشغال فرانسه و اروپای غربی

در قسمت دوم از مستند جنگ جهانی دوم به روایت تام هنکس، به وقفه‌ی 6 ماهه‌ی آلمان پس از اشغال لهستان پرداخته می‌شود. سپس موتور نظامی آلمان روشن می‌شود و کشورهای غربی اروپا یک به یک تسلیم قدرت نازی‌ها می‌شوند. فرانسه که در جنگ جهانی اول در برابر آلمان مقاومت کرده و در نهایت بر آنها پیروز شده است، با ارتشی قوی و به‌روز، دلگرمی بسیاری از اروپایی‌ها است، ولی حتی دژ فرانسه هم تسخیر می‌شود و حالا نوبت به روزهای سیاه انگلستان است.

در این بخش از راهنمای تماشای فیلم‌های جنگی با مستند تام هنکس به فیلم‌های می‌پردازیم که این دوره از جنگ را پوشش می‌دهند.

• Black Book
• The Diary of Anne Frank
• Divided We Fall
• Winter in Wartime
• Flame & Citron
• Inglourious Basterds
• Dunkirk
• Army of Shadows
• Au revoir les enfants
• Into the White
• Sink the Bismarck

Black Book: داستان زن جوان و زیباروی هلندی که با آمدن نازی‌ها مرگ خود را حتمی می‌بیند و اقدام به فرار می‌کند، اما گیر می‌افتد. او در ادامه به خدمت گروه مقاومت هلند درمی‌آید و برای جاسوسی به حلقه‌ی افسران آلمانی نفوذ می‌کند.

The Diary of Anne Frank: انه فرانک از مشهورترین شخصیت‌های یهودی جنگ جهانی دوم است. این دختر نوجوان بعد از اشغال آمستردام توسط نازی‌ها مجبور می‌شود برای ادامه‌ی زندگی به همراه خانواده‌اش در شیروانی یک خانه زندگی کند و در همین حین خاطرات خود را از آن روزهای تاریک می‌نویسد.

Divided We Fall: از آن دست فیلم‌هایی که سعی می‌کند نگاهی طنز به وحشت جنگ جهانی دوم داشته باشد. در چک اسلواکی فتح شده توسط نازی‌ها، زن و شوهری مسئولیت بزرگ کردن یک کودک یهودی را می‌پذیرند و با این کار ریسک بزرگی می‌کنند.

Winter in Wartime: از دیگر فیلم‌هایی که به ماجراهای گروه‌های مقاومت درگیر با نازی‌ها در هلند می‌پردازد. نوجوانی 14 ساله به یک سرباز بریتانیایی کمک می‌کند و از این طریق با گروه مقاومت آشنا می‌شود. او می‌فهمد که قهرمان شدن بهای سنگینی دارد و آن به خطر انداختن جان خانواده‌ی خود است.

Flame & Citron: به واقع تمام کشورهای اشغال‌شده توسط نازی‌ها از گروه‌های مقاومت خود فیلم‌ها و قهرمان‌سازی‌های زیادی کرده‌اند. این فیلم نیز گروه‌های مقاومت دانمارک را نشان می‌دهد. بیشتر این گروه‌های مقاومت با هم در ارتباط بودند و با عملیات‌های ریز و درشت خود کار را برای نازی‌ها بسیار سخت می‌کردند.

Inglourious Basterds: البته که شاهکار سینمایی تارانتینو را نمی‌توان یک فیلم تاریخی حساب کرد، چرا که تارانتینو در این فیلم نسخه‌ی خود از تاریخ را می‌نویسد؛ ولی از نظر زمانی تقریبا فیلم به این دوره که ما می‌خواهیم اشاره دارد و باز هم با افرادی دنبال انتقام از نازی‌ها و گروه‌های مقاومت روبرو هستیم.

Dunkirk: به واقع تماشای قسمت دوم مستند تام هنکس به شما کمک می‌کند تا با بزرگی و اهمیت عملیات دانکرک آشنا شوید. بزرگ‌ترین عملیات نجات در تاریخ بشریت که اگر موفقیت‌آمیز اجرا نمی‌شد، به قطع کمر متفقین در همان آغاز جنگ می‌شکست و کار تا حد زیادی برای آنها تمام شده بود. شاید بعد از تماشای مستند، زیبایی کار نولان در به تصویر کشیدن زمینی، هوایی و دریایی این عملیات قابل فهم‌تر باشد.

Army of Shadows: از بهترین فیلم‌های ژان پیر ملویل و از بهترین فیلم‌های ساخته شده با موضوع جنگ جهانی دوم که به مبارزه‌ی گروهی از فرانسوی‌ها با خائنان و مخبران فرانسوی می‌پردازد.

Au revoir les enfants: فیلمی که بیشتر با نام فرانسوی‌اش شناخته می‌شود تا ترجمه‌ی انگلیسی‌اش. «خداحافظ بچه‌ها» مدرسه‌ای شبانه‌روزی را در فرانسه نشان می‌دهد که تحت مدیریت یک کشیش قرار دارد. این کشیش مخفیانه تمام تلاش خود را می‌کند تا از بچه‌های یهودی در این مدرسه محافظت کند. ولی برملا شدن این راز می‌تواند جان تمام حاضران در مدرسه را به خطر بیندازد.

Into the White: داستان خلبان لوفت‌وافه و نیروی هوایی سلطنتی انگلیس که بر اثر اتفاقی در نروژ سقوط می‌کنند و متوجه می‌شوند که برای جان به در بردن از سرمای زمستان، باید مواضع خصمانه‌ی خود را کنار بگذارند و با یکدیگر همکاری کنند.

Sink the Bismarck: بیسمارک نام قدرتمندترین کشتی جنگی آلمان نازی بود که قرار بود دوران جدیدی را برای قدرت دریایی آلمان رقم بزند. با شروع درگیری هوایی آلمان و بریتانیا، بریتانیا بیسمارک را به عنوان یکی از اهداف اولیه‌ی خود تعریف می‌کند. ولی دستیابی به بیسمارک و غرق کردن این غول دریایی کار آسانی نیست.

همان طور که گفته شد، در این مطلب سعی شده بود تا با توجه به اطلاعات ارائه شده در مستند جنگ جهانی دوم به روایت تام هنکس، راهنمای تماشای فیلم‌های جنگی برای شما فراهم شود. باز هم باید تکرار کنم که فهرست‌بندی تمام فیلم‌های ساخته شده در رابطه با موضوع جنگ جهانی دوم در توان من نیست، ولی تا حد ممکن سعی کردم تا بهترین و ارزشمندترین فیلم‌ها با موضوعات گفته شده را انتخاب کنم. بدون شک اگر فیلمی از قلم افتاده باشد، می‌توانید در قسمت نظرات به آن اشاره کنید. ادامه‌ی مطلب راهنمای تماشای فیلم‌های جنگی با استقبال شما مخاطبان عزیز رابطه‌ی مستقیم دارد.